" جایگاه ، باید ها ونباید های انتخابات(ریاست جمهوری وپارلمانی) درافغانستان " 
---------------------------
(قسمت چهارم ) 
2 – 2  )  نباید های انتخاباتی
 
الف )  دوری از ترتیب اثر دادن به شایعات و گمانه زنی 
به طورطبیعی در فضای انتخابات ورقابت های انتخاباتی ، بازار شایعات وگمانه زنی و تحلیل های ناصواب داغ می شود. یکی از نباید های انتخاباتی ، ترتیب اثردادن به این شایعات وگمانه زنی ها است که ممکن است چالش های بزرگی را برای فرد و جامعه ، به وجود بیاورد. 
بنابراین شایسته است که هم مردم وطرفداران کاندیدها و هم خود آنان ، ملاک موضع گیری ، انتخاب و قضاوت خود را ، شایعات کوچه و بازار و مطالب منتشر شده در فضای مجازی و تحلیل وبرداشت های نادرست افراد مغرض و نا آشنا بامسایل سیاسی و اجتماعی ، قرار ندهند. تا در مورد یک قضیه به یقین یا حد اقل به حد اطمینان نرسیده اند ، موضع گیری و قضاوت نکنند و براساس احتمالات وگمان ، شخص یا اشخاصی را متهم نسازند ودر مسند قضاوت قرار نگیرند ؛ زیرا قرآن عظیم الشأن ، به شدت از پیروی از ظن وگمان نهی می کند وگوش و چشم ودل را مسئول می داند :« وَ لا تَقْفُ ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤادَ كُلُّ أُولئِكَ كانَ عَنْهُ مَسْؤُلا ، از آنچه به آن علم و آگاهی نداری ، پیروی مکن ، چرا که گوش و چشم و دل ، همه مسئولند ».(اسراء / 36 ). و می فرماید : گمان انسان را از حق بی نیاز نمی کند (یعنی به حقیقت نمی رساند):« وإِنَّ الظَّنَّ لا يُغْني‏ مِنَ الْحَقِّ شَيْئا»( یونس / 36 ). همچنین دستور می دهد که از ظن وگمان اجتناب کنید ؛ چرا که بعضی از گمان ها گناه است:« يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثيراً مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْم‏»(حجرات / 12 ). 
ب ) اجتناب از ابراز حب و بغض های افراطی نسبت به کاندیدها
یکی دیگر از نباید های انتخاباتی این است که  از ابراز حب وبغض های افراطی در مورد اشخاص و مراکز بخصوص کاندیدها ، اجتناب شود. بدین معنا که در مدح ومذمت کاندیدها ، از جاده انصاف و عدالت خارج نشده و دست به شخصیت سازی یا شخصیت سوزی نزنیم ؛ و برای کاندیدی مورد علاقه مان ، به طور اغراق آمیز و افراطی ، شخصیت سازی و فضیلت تراشی نکنیم و توانمندی های نداشته را به او نسبت ندهیم ؛ چرا که از رسول خدا(صلی الله علیه وآله) نقل شده است که فرمود:« اُحْثُوا فِي‏ وُجُوهِ‏ الْمَدَّاحِينَ التُّرَابَ‏ ، به صورت مداحان و ثناگویان (افراطی) خاک بپاشید ». (ابن بابویه، 1413 ، ص 11 ).  همچنین از آن حضرت نقل شده است که :« إِذَا مُدِحَ‏ الْفَاجِرُ اهْتَزَّ الْعَرْشُ وَ غَضِبَ الرَّبُّ ؛ هنگامی که شخص فاجر ستایش شود ، عرش خدا به لرزه در آید و خدای سبحان غضبناک گردد ». (ابن شعبه حرانی ، 1363 ، ص46 ).  پس مواظب موضع گیری ها و رقابت و حمایت های خود مان بایستی باشیم. 
 از سوی دیگر در باره ی کاندیدی که مورد حمایت مان نیست ، یا رقیب انتخاباتی ما به شمار می رود ، دچار شخصیت سوزی و سیاه نمایی نشویم ؛ به گونه ی که تمام خوبیها و نقاط قوت اورا نا دیده بگیریم و نقاط ضعف او را برجسته نموده و از کاه کوه بسازیم و تا سر حد ترورشخصیتی او ، پیش برویم . این کار علاوه براین که گناه است موجب به وجود آمدن کینه و دشمنی نیز ، می شود و در جامعه و روابط اجتماعی ، اثرات منفی می گذارد. چنانکه امیرمؤمنان علی (علیه السلام) می فرماید:« لَا تُكْثِرَنَ‏ الْعِتَابَ‏ فَإِنَّهُ يُورِثُ الضَّغِينَةَ وَ يَدْعُو إِلَى الْبَغْضَاءِ ، در سرزنش و نکوهش زیاده روی مکن ، چرا که این کار موجب کینه شده و وادار به دشمنی می کند ». (لیثی واسطی ، 1376 ، ص519 ). 
هردوی این گونه موضع گیری ، از نباید های انتخاباتی و اشتباه است و چه بسا ممکن است ، باعث زیر پاگذاشتن انسانیت ودیانت واخلاق و وجدان شود و عاملین این کار، مصداق این فرمایش رسول خدا(ص) قرار بگیرد که فرمود:« شَرُّ النَّاسِ‏ مَنْ‏ بَاعَ‏ آخِرَتَهُ بِدُنْيَاهُ وَ شَرٌّ مِنْ ذَلِكَ مَنْ بَاعَ آخِرَتَهُ بِدُنْيَا غَيْرِه ، بدترین مردم کسی است که آخرت( و اخلاق و وجدان وشرافت) خود را به دنیا بفروشد و بدتر از آن کسی است که آخرت خود را به دنیای دیگران بفروشد ».(ابن بابویه، 1413 ، ص 353 ). 
موضع گیری انسانی و منصفانه این است که ، نقاط قوت وضعف هرکس را درکنار هم لحاظ نموده و مورد قضاوت و انتخاب قرار دهیم . 
ج ) دوری از تعصبات بیجا ومذموم 
 عصبيت وتعصب ( كه به معناي جانبداري شديد وحمايت كردن ازخويشاوندان و مطلق متعلقات است ، چه تعلق ديني ومذهبي ومسلكي باشد، يا تعلق وطني وآب وخاكي يا غير آن)، دو قسم است:
 1) عصبيّت ممدوح و بجا : وآن اينكه كسي مثلا با درك وشناخت درست از دين ومذهب ، نسبت به آن دو وآب وخاك خودش، عصبيت وحميّت نشان دهد وهمچنين براساس شايستگي و واقع نگري ، ازخويشاوندان وبستگان ويا سايرمتعلقات خود حمايت نمايد. 
2) عصبيّت مذموم و بيجا:  وآن اينكه کسی مثلا بدترين فرد قبيله ی خود را ، بهترازخوبان قبيله ی ديگر بداند وهمچنين هرچيزي بدي متعلق به خود را ، از خوب ديگران بهتر بداند و از آن حمايت متعصبانه وظالمانه نمايد. 
 به اين دو قسم تعصب امام سجاد(ع) اشاره نموده و چنين مي فرمايد:« الْعَصَبِيَّةُ الَّتِي يَأْثَمُ عَلَيْهَا صَاحِبُهَا أَنْ يَرَى الرَّجُلُ شِرَارَ قَوْمِهِ خَيْراً مِنْ خِيَارِ قَوْمٍ آخَرِينَ وَ لَيْسَ‏ مِنَ‏ الْعَصَبِيَّةِ أَنْ يُحِبَّ الرَّجُلُ قَوْمَهُ وَ لَكِنْ مِنَ الْعَصَبِيَّةِ أَنْ يُعِينَ قَوْمَهُ عَلَى الظُّلْمِ ، تعصبي كه دارنده اش براساس آن گناه مي كند اين است كه شخصي بدترين قبيله ی خودش را ، بهتر ازخوبان قبيله ی ديگر ببيند ، ولي تعصب اين نيست كه مردي قبيله اش را دوست داشته باشد ، بلكه تعصب اين است كه او قبيله اش را درستم كردن ياري رساند ». ( کلینی ، 1407 ، 2 ، ص 308 ).       
یکی دیگر از نباید های انتخاباتی ، اِعمال  تعصبات مذموم و ظالمانه است که بایستی از آن دوری کرد ، اعم از تعصب قومی ، لسانی ، حزبی ، نژادی ، سمتی و... ؛ زیرا وقتی پای تعصب در میان آمد ، بسیاری از حقایق و واقعیت ها برای انسان نامعلوم می ماند ، زیرا عینک عصبیت وتعصب ، مانع دیدن و شنیدن و پذیرفتن حقایق می شود. از این رو در آموزه های دینی عصبیت وتعصب ، به شدت مذمت و از آن نهی شده است . (همان ، ص307 – 309 ). 
از درون زنگ تعصب بزدای             برخرد راه تأمل بگشای 

گر تو لاف از عقل از لُب می زنی 
 پس چرا دم در تعصب می زنی