دفاع عقلانی امام رضا علیه السلام از دین مداری
بسم الله الرحمن الرحیم
دینداری و معتقد و مُقَیَّد بودن به انجام دادن دستورات دینی آنچنان مطابق با عقل سلیم و فطرت توحیدی انسان است که علاوه بر دلایل متعدد و براهین متقن قرآنی و روایی برای آن ، با دلیل عقلی نیز می توان از آن دفاع کرد و برای لزوم دینداری و عمل به دستورات دینی ، دلایل متقن عقلی اقامه کرد.
دلایل عقلی بیشتر برای کسانی کاربرد دارد که ادله ی نقلی را به جهات مختلف نمی پذیرند ؛ ولی اگر ادعای داشتن عقل و فهم عقلی داشته باشند ، در برابر دلایل عقلی متقن ، چاره ای جز تسلیم و پذیرش آن ندارند.
یکی از دلایل عقلی که حضرت ثامن الحجج علی بن موسی الرضا علیهماالسلام برای دفاع عقلانی از دینداری و عمل به دستورات دینی بیان کرده است ، این دلیل عقلی است که آن حضرت خطاب به شخص زندیق وکافری فرمود: « اگرآنچه که شمامی گویید[که خدا وقبروقیامتی و...نیست] درست باشد که چنین نیست ، آیا ما وشما یکسان نیستیم؟ اعمالی ازقبیل نماز وروزه وزکاتی که ماانجام دادیم و ایمان آوردیم زیانی به ما ندارد . ولی اگر آنچه را که ما می گوییم[ که خدا و قبر و قیامت وحساب وکتابی درکاراست] درست باشد که قطعا چنین هست ، آیا شما هلاک شده وما نجات یافته نیستیم ؟» ، « إِنْ كَانَ الْقَوْلُ قَوْلَكُمْ وَ لَيْسَ هُوَ كَمَا تَقُولُونَ أَ لَسْنَا وَ إِيَّاكُمْ شَرَعاً سَوَاءً لَا يَضُرُّنَا مَا صَلَّيْنَا وَ صُمْنَا وَ زَكَّيْنَا وَ أَقْرَرْنَا فَسَكَتَ الرَّجُلُ ثُمَّ قَالَ أَبُو الْحَسَنِ ع وَ إِنْ كَانَ الْقَوْلُ قَوْلَنَا وَ هُوَ قَوْلُنَا أَ لَسْتُمْ قَدْ هَلَكْتُمْ وَ نَجَوْنَا ». الکافی ، ج1 ، ص78. عیون اخبارالرضا(ع)، ج1 ، ص131.
از این دلیل عقلی و سخن نورانی امام رضا علیه السلام ، می توان یک قاعدة عقلی بسیار مهم استفاده کرد ، که درخیلی جاها کاربرد دارد ، ازجمله به کسانی که نسبت به دستورات دینی سهل انگار و بی اعتنا هستند وحتی گاهی به زعم خود شان و برای خود گول زنی ، استدلال می کنند که خدا به عبادات و نماز ورزه های ما محتاج نیست یا می گویند کسی از آن دنیا نیامده است که خبر بدهد که آنجا چه خبر است و... ، می توان گفت که این آیات و روایاتی متعدد و فراوانی که نسبت به عقاید و رعایت حلال و حرام ؛ و امر ونهی الهی تأکید دارند ، اگر بر فرض محال درست نباشند ، که به طور قطع درست هست ؛ دینداران با بی دین ها ، مساوی هستند ودیندارانی که حلال و حرام ، و امرو نهی الهی را رعایت نموده و وظایف دینی خود شان را انجام داده اند ؛ ضرر نکرده اند.
اما اگر این همه دستورات و تأکیدات همه ای ادیان الهی مخصوصا دین مقدس اسلام نسبت به خدا شناسی و انجام مناسک دینی از جمله نماز و روزه ، و حج و زکات و خمس و... ، احسان به والدین و فریاد رسی و خدمت به مردم ، رعایت حقوق الناس و رعایت پوشش اسلامی و ... درست باشد و سهل انگاری و بی تفاوتی نسبت به این دستورات ، عذاب های عظیم و مختلف را در پی داشته باشد ، که یقینا چنین هست ؛ آن زمان کسانی که به دستورات دینی پای بند نبوده اند ؛ خیلی خیلی ضرر کرده اند.
همچنین طبق حکم عقل ، دفع ضرر و خطر احتمالی هم واجب و لازم است ، چه رسد به ضرر و خطر قطعی ؛ بدون تردید پای بند نبودن به دستورات دینی و امر ونهی الهی ، ضرر و خطر قطعی را در پی دارد ؛ زیرا کتاب های آسمانی و انبیای الهی از این ضررها و خطرات خبرداده اند .
بنابراین هر انسانی عاقلی بایستی کاری کند ، که حتی خودش را از ضرر و خطر احتمالی دنیوی و اخروی در امان نگه دارند چه رسد به ضرر و خطر یقینی .
دراین صفحه از فضای گسترده ای مجازی مقالات پژوهشی این جانب که بعضی از آنها در مجلات ونشریه ها وکتابهای مجموعه مقالات برتر چاپ شده اند وهمچنین مطالب فرهنگی تحلیلی که درنشریه اجتماعی فرهنگی ادبی«قلم » درچندین شماره به نشر رسیده اند ، روی میز مطالعه بازدیدکنندگان عزیز قرار می گیرد امید است که برای شما دوستان گرامی قابل استفاده باشد.