بسم الله الرحمن الرحیم

بي ترديد،‌ يكي از مهم ترين موضوعات در زمينة شخصيت شناسي رسول خدا(صلی الله علیه و آله )، آشناي با فلسفة بعثت آن حضرت است ؛ زيرا از اين طريق مي توان به افق هاي وسيعي از كمالات الهي و مقامات معنويي ايشان ، دست يافت .

هرچند دربرخي كتاب هاي كلامي به فوايد وفلسفة (به معناي چرايي) بعثت اشاره شده است ، ازجمله خواجه نصيرالدين طوسي ، فيلسوف ومتكلم بزرگ اسلامي ، دركتاب تجريد الاعتقاد ، به نُه وجه از وجوه فوايد وفلسفه هاي بعثت تحت عنوان :«حسن البعثه» اشاره كرده است ( تجريد الاعتقاد ، ص211 ). همچنين علامه حلي دركشف المراد كه شرح تجريد الاعتقاد است ، اين وجوه را تأييد نموده و شرح وتوضيح داده است (كشف المراد، ص 348 ). اما دراين مقاله برخي از فلسفه هاي بعثت رسول خاتم(صلی الله علیه و آله ) را ، ازمنظرقرآن كريم وقرآن ناطق امام علي(علیه السلام )، ياد آور مي شويم :‌

1 ) تعليم وتربيت

ازمنظرقرآن كريم يكي از مهم ترين اهداف بعثت پيامبران درميان مردم ، تعليم وتزكيه (تربيت) آنهاست ؛ زيرا خداوند حكيم در انسان (كه گل سرسبد عالم خلقت است) توانمندي واستعدادهاي شگرفي قرارداده است ، كه زمينة هرگونه شدن در وجود او فراهم مي گردد ، هم استعداد به تكامل رسيدن و اعلي من الملائكه شدن را دارد و هم زمينة سقوط در وادي گمراهي وادني من البهائم(پست ترازحيوان) شدن در او ، وجود دارد[1]. اينجا است كه پيامبران الهي مي آيند تا باتعليم وتربيت براساس آموزه هاي وحياني، اين نيروي عظيم خدادادي را در بشرشكوفا ساخته وآن را درمسير تكامل انسان به كار مي گيرد. قرآن كريم مي فرمايد:« هُوَ الَّذي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولاً مِنْهُمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِهِ وَ يُزَكِّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ ... ، اوست آن كس كه درميان بي سوادان فرستاده اي از خودشان برانگيخت تا آيات او را برآنان بخواند و پاكشان گرداند(تربیت نماید) وكتاب وحكمت به ايشان بياموزد »(جمعه/ 2 ).

انبياء الهي مخصوصا پيامبرخاتم(صلی الله علیه و آله ) با استمداد از وحي ، چيزهاي را تعليم مي دهند كه بشرعادي(بدون ارتباط با وحي) نمي توانست به آن چيزها دست پيدا كند:«... وَ يُعَلِّمُكُمْ ما لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ »( بقره/ 151 ).

چنانكه براي خود آن حضرت نيز ، خداى تعالى نوعى علم داد:« وَ عَلَّمَكَ ما لَمْ تَكُنْ تَعْلَمُ » (نساء/ 113 )، كه اگر نمى داد ، ازطريق عادي به دست آوردن آن امكان پذير نبود ؛ « چون اين‌گونه معارف خاص، در مكاتب عادي و دفاتر بشري نيست تا كسي بتواند ، با كوشش آنها را ياد بگيرد. اين درسي نيست كه در مدرسه باشد، بلكه علمي ‏است كه اگر نگاري به مكتب نرفته ، از راه غيب بدان آگاه گردد ، مي‌تواند با غمزه‌اي مسئله‌آموز هزاران مدرس شود »( پيامبر رحمت ، صفحه 137 – 138 ).

بنابراين ، پيامبراكرم(صلی الله علیه و آله ) با تعاليم آسماني خود ، مطالبي را به بشر ياد مي دهد ، كه اگرتعليم پيامبرنبود ، امكان نداشت ونمي توانست انسان آن مطالب را بياموزد ، همانطوري كه خداي سبحان نيز، به پيامبرش علمي داد كه اگرنمي داد ، ازراه ديگر امكان به دست آوردن آن ، نبود . امام علي(علیه السلام) نيز براين نكته پاي مي فشارد كه بي وجود پيامبران ، مردم از سود وزيان خود آگاه نمي شدند وحق بندگي را به جاي نمي آوردند (دانشنامة امام علي(ع) ، ج 3 ، ص 12 ).

«تزكيه» در اصل (چنانكه راغب در مفردات گويد) به معنى افزودن و نمو دادن است (مفردات الفاظ القرآن ، ص 380 )، يعنى پيامبرخدا(صلی الله علیه و آله) با كمك گرفتن از آيات وحياني ، بر كمالات معنوى و مادى انسانها مى افزايد و روح آنان را ، با فضايل اخلاقي آبياري نموده و نموّ مى دهد.

اميرمؤمنان(علیه السلام) ضمن جهاني وحتي فرا بشري دانستن رسالت پيامبراكرم(صلی الله علیه و آله)؛ زيرا او هدايتگر جن وانس است ، اين نكته را خاطرنشان مي كند كه خداوند پيامبرانش را فرستاد تا علاوه برشناساندن دنيا و برحذردادن از زيان هاي دنيا پرستي‌، حلال وحرام را آموزش بدهند و از بهشت وجهنم كه براي اطاعت كنندگان و عاصيان وعده داده شده است ، خبرداده وعوامل منتهي شدن به آن دو را بازگونمايند (نهج البلاغه ، خطبه 183 ).

از اين فرمايش امام علي(علیه السلام) به خوبي به دست مي آيد ، كه اگر تعليم پيامبران نبود ، انسان نه دنيا را آن طوري كه بايد مي شناخت ، و نه از جزئيات ما وراي طبيعت مانند بهشت وجهنم و راه هاي رسيدن به آن دو، چيزي مي دانست.

[1] - امام علي(ع) فرمود:« ان الله عزوجل ركب في الملائكه عقلابلاشهوه وركب في البهائم شهوه بلاعقل وركب في بني آدم كليهما فمن غلب عقله شهوته فهو خيرمن الملائكه ومن غلبت شهوته عقله فهوشرمن البهائم‌». علل الشرايع، ج 1 ، ص 4 .