بساتین

بسم الله الرحمن الرحیم

شکی نیست که رسول خدا صلی الله علیه وآله از روزی که چشم به جهان گشود تا روزی که چشم از این جهان فروبست موحد و یکتاپرست بود و آنی و کمتر از آن شرک نورزید ، پدران و اجداد او نیز همه موحد و خدا پرست بودند ؛ اما در باره ای اینکه آیین آن حضرت قبل از بعثت خودش و آوردن اسلام چه بوده است اختلاف نظر وجود دارد.

بزرگان اهل سنت و مخصوصا علما و دانشمندان شیعه در این باره مفصل سخن گفته اند ، که از مجموع آن سخنان می توان به این نتیجه رسید ، که رسول خدا صلی الله علیه وآله قبل از بعثت نیز زمینه و درجاتی از مقام نبوت را ، دارا بوده و با تعبد به دین خود کلیات احکام آن را انجام می داده ؛ ولی مأمور به تبلیغ نبوده است ، به تعبیر دیگر آن حضرت به نوعی نبی بوده است نه رسول ؛ دلایل و شواهد زیادی بر این مدعا وجود دارد که به برخی از آنها اشاره می کنیم :

1 ) ابن سعد در طبقات ج1 ، ص 148 نقل می کند که شخصی از رسول خدا صلی الله علیه وآله پرسید :« مَتَى كُنْتَ نَبِيًّا ، چه زمان پیامبر بودی ؟ » مردم (اصحاب) گفتند : ساکت ساکت ، حضرت فرمودند :« دَعُوهُ ، رهایش کنید » سپس خطاب به آن شخص فرمود :« كُنْتُ نَبِيًّا وَآدَمُ بَيْنَ الرُّوحِ وَالْجَسَدِ ، من پیامبر بودم در حالی که آدم بین روح و جسد به سر می برد». کنایه از این که هنوز خلقت آدم کامل نشده بود.

این مضمون در منابع شیعه نیز نقل شده است ، از جمله در مناقب آل ابی طالب ج1 ، ص214 از آن حضرت نقل شده است که فرمود :« كُنْتُ‏ نَبِيّاً وَ آدَمُ‏ بَيْنَ الْمَاءِ وَ الطِّينِ ، من نبی بودم در حالی که آدم در بین آب و گِل بود ».

2 ) در شواهد التنزیل ج1 ، ص 199 از آن حضرت نقل شده است که فرمود:« أَنَا أَوَّلُهُمْ فِي النُّبُوَّةِ وَ آخِرُهُمْ‏ فِي‏ الْبَعْث‏ ، من اولین پیامبر در نبوت و آخرین شان در بعثت هستم ». همچنین به روایت دلایل النبوه ابونعیم اصفهانی ص 42 آن حضرت فرمود :« كُنْتُ أَوَّلَ النَّبِيِّينَ فِي الْخَلْقِ وَآخِرَهُمْ فِي الْبَعْثِ ، من نخستین پیامبران در خلقت و آخرین آنان در بعثت بودم ».

این دسته روایات به روشنی دلالت دارند بر اینکه رسول خدا صلی الله علیه وآله حتی قبل از خلقت حضرت آدم ابوالبشر ، پیامبر بوده است چه رسد به قبل از بعثت آن حضرت .

3 ) امیرالمؤمنین در خطبه 192 نهج البلاغه می فرماید :« وَ لَقَدْ قَرَنَ‏ اللَّهُ‏ بِهِ‏ ص مِنْ لَدُنْ أَنْ كَانَ فَطِيماً أَعْظَمَ مَلَكٍ مِنْ مَلَائِكَتِهِ يَسْلُكُ بِهِ طَرِيقَ الْمَكَارِمِ وَ مَحَاسِنَ أَخْلَاقِ الْعَالَمِ لَيْلَهُ وَ نَهَارَهُ ... ، از وقتى که رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله از شير گرفته شد ، خداوند بزرگترين فرشته از فرشتگانش را مأمور وى نمود، تا شبانه روز او را در مسير كرامت و محاسن اخلاق جهان سوق دهد». این مضمون در منابع اهل سنت ازجمله در بهجه المحافل عامری حرضی ج1 ، ص58 آمده است.

از این سخن امیرمؤمنان علیه السلام به خوبی معلوم می شود که آن حضرت به صورت ویژه تحت تربیت خدای سبحان بوده و بعید نیست که از این طریق کلیات احکام اسلام را به آن حضرت تعلیم داده باشد و به آنها عمل نماید.

4 ) چنانکه در احتجاج طبرسی ج1 ، ص133 و منابع دیگر آمده است حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها در خطبه تاریخی و مشهور خود در مسجد النبی در مدینه فرمود :« أَشْهَدُ أَنَّ أَبِي مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ اخْتَارَهُ قَبْلَ‏ أَنْ‏ أَرْسَلَهُ‏ وَ سَمَّاهُ قَبْلَ أَنِ اجْتَبَاهُ وَ اصْطَفَاهُ قَبْلَ أَنِ ابْتَعَثَه‏... ،گواهی می دهم که پدرم محمد بنده و فرستاده خداست . پیش از آنکه او را بفرستد انتخاب کرد و پیش از آنکه بر گزیند نامید و پیش از آنکه مبعوث گرداند برگزید ».

با توجه به چنین دلایل و شواهد زیاد و متقن است ، که بزرگان فریقین مخصوصا شیعه ها بر این عقیده اند که پیامبراکرم صلی الله علیه وآله قبل از بعثت خود پیامبر بوده و به کلیات احکام اسلام عمل می کرده است. چنانکه فتال نیشابوری در روضه الواعظین ج1 ، ص 52 می نویسد:« طایفه شیعه اجماع دارند بر اینکه رسول خدا صلی الله علیه و آله در نهان رسول و نبی بود و از زمانی که خداوند متعال او را مکلف کرد ، برخلاف آنچه قریش انجام می دادند ، روزه می گرفت و نماز می خواند . وقتی چهل ساله شد خداوند عز وجل به جبرئیل فرمان داد نزد او برود و فرمان آشکار کردن رسالت را به او ابلاغ کند ».

علامه مجلسی نیز در بحار الانوار ج 18 ، ص 248 پس از نقل اقوال در این باره ، می گوید :« آنچه از اخبار معتبر و آثار مستفیض برای من روشن شده این است که آن حضرت قبل از بعثتش از زمانی که خداوند در ابتدایی سنش عقلش را کامل کرد نبی و مؤید به روح القدس بود ، فرشته با وی سخن می گفت ، سخن فرشته را می شنید و در خواب او را می دید . سپس بعد از چهل سال رسول گردید ، با فرشته رو به رو سخن می گفت و قرآن بر وی نازل شد و مأمور به تبلیغ گردید ».

اجماع شیعه بر عصمت پیامبراکرم صلی الله علیه وآله قبل از بعثت نیز مؤید همین نظریه است .